Çocukların sosyal medya kullanımı, bugün artık yalnızca dijital alışkanlıklar veya ebeveyn denetimiyle sınırlı bir mesele değildir. Sosyal medya platformları; çocuklara ait yaş, fotoğraf, ilgi alanı, çevrim içi davranış, konum ve iletişim bilgisi gibi çok sayıda verinin işlendiği alanlar haline gelmiştir. Bu yönüyle konu, sadece sosyal medya kullanımı değil; aynı zamanda çocukların kişisel verilerinin korunması, platformların hukuki sorumluluğu ve ebeveynlerin başvuru hakları bakımından da önem taşımaktadır. Çocukların çevrim içi ortamda bıraktığı her iz, bazen fark edilmeden kalıcı bir veri kaydının parçası hâline gelebilmektedir.
Nitekim Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun 20 Şubat 2026 tarihli kamuoyu duyurusu, çocukların sosyal medya kullanımında kişisel verilerinin korunmasının artık doğrudan idari denetim konusu hâline geldiğini açıkça göstermektedir.
I. Çocukların Kişisel Verileri Neden Ayrı Bir Hassasiyet Taşır?
Çocuklara ait kişisel veriler, yetişkinlere ait verilere kıyasla daha dikkatli değerlendirilmesi gereken bir alandır. Bunun temel nedeni, çocukların dijital ortamdaki riskleri çoğu zaman yeterince öngörememesi ve paylaştıkları bilgilerin ileride doğurabileceği sonuçları tam olarak değerlendirme imkânlarının sınırlı olmasıdır. Bu nedenle çocuklara ilişkin veri işleme faaliyetleri, yalnızca teknik bir veri güvenliği meselesi olarak değil; çocuğun mahremiyeti, güvenliği ve üstün yararıyla doğrudan bağlantılı bir hukuk sorunu olarak ele alınmalıdır.
Nitekim sosyal medya platformlarında oluşturulan bir hesap da yalnızca kullanıcı adı veya profil fotoğrafından ibaret değildir. Çocuğun beğenileri, izleme alışkanlıkları, etkileşim biçimi, çevrim içi davranışları ve kimi zaman bulunduğu çevreye ilişkin bilgiler de veri işleme sürecine dahil olabilmektedir. Dolayısıyla çocukların sosyal medya kullanımı, sadece bir eğlence veya paylaşım alanı olarak değil, kişisel verilerin yoğun ve sürekli biçimde işlendiği bir dijital alan olarak değerlendirilmelidir. Tam da bu nedenle çocuklar bakımından daha koruyucu varsayılan ayarlar, daha açık ve sade aydınlatma metinleri ile daha sınırlı veri işleme politikaları benimsenmesi gerekir. Bu yaklaşım, KVKK’nın çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin kamuoyu duyurusunda da açık biçimde yansımaktadır.
II. Kurulun Güncel Yaklaşımı: Re’sen İnceleme ve Karar Örnekleri
Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun son dönemdeki yaklaşımı, çocuk verilerinin artık çok daha yakından izlendiğini göstermektedir. Kurul, 20 Şubat 2026 tarihli kamuoyu duyurusunda; çocuğun üstün yararı gözetilerek, sosyal medya platformlarında çocukların kişisel verilerinin nasıl işlendiği ve hangi tedbirlerin alındığı hususlarında TikTok, Instagram, Facebook, YouTube, X ve Discord hakkında re’sen inceleme başlatılmasına karar verildiğini açıklamıştır. Bu gelişme, çocukların dijital mahremiyetinin artık yalnızca teorik bir tartışma başlığı olmadığını; doğrudan idari gözetim ve denetim alanına girdiğini ortaya koymaktadır.
Bu yaklaşımın dikkat çekici örneklerinden biri de TikTok hakkında verilen 2023/134 sayılı karardır. Karar özetinde, çocuk kullanıcı hesaplarında varsayılan gizlilik ayarlarının yeterince koruyucu olmaması, uygun ebeveyn izni süreçlerine ilişkin sorunlar ve çocuklara ait verilerin hangi kapsamda işlendiğinin yeterince açık gösterilmemesi dikkat çekmiştir. Kurul bu kararıyla, özellikle küçük yaştaki kullanıcılar bakımından bilgilendirme ve koruma mekanizmalarının daha yüksek bir standartla ele alınması gerektiğini açık biçimde ortaya koymuştur.
Kurulun çocuk verilerine yaklaşımı yalnızca sosyal medya platformlarıyla sınırlı değildir. Nitekim 2022/776 sayılı karar özetinde, bir pazarlama şirketi tarafından çocuğun kişisel verilerinin velisinin açık rızası alınmaksızın tanıtım amaçlı broşür gönderilmesi suretiyle işlendiği iddiası değerlendirilmiştir. Yine 2020/255 sayılı karar özetinde, bir eğitim kurumu tarafından çocuklara ait özel nitelikli kişisel verilerin işlendiğine ilişkin iddialar incelenmiştir. Bu örnekler birlikte değerlendirildiğinde, Kurulun çocuklara ait verileri yalnızca teknik bir veri işleme faaliyeti olarak görmediği; pazarlama, eğitim ve dijital hizmetler gibi farklı alanlarda da özel bir hassasiyetle ele aldığı anlaşılmaktadır.
III. Ebeveynler Açısından KVKK m.11 Hakları ve Başvuru Süreci
Uygulamada en önemli sorulardan biri şudur: Çocuğa ait kişisel veriler sosyal medya platformlarında hukuka aykırı biçimde işleniyorsa ebeveyn ne yapabilir?
Bu noktada 6698 sayılı Kanun’un 11. maddesi önem taşımaktadır. Bu madde kapsamında ilgili kişi; verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme, buna ilişkin bilgi talep etme, eksik veya yanlış verilerin düzeltilmesini isteme, şartları oluşmuşsa verilerin silinmesini veya yok edilmesini talep etme, otomatik işlemler sonucunda aleyhine bir durum ortaya çıkmasına itiraz etme ve zararının giderilmesini isteme gibi önemli haklara sahiptir. Bu çerçevede, çocuklara ilişkin kişisel veriler bakımından ebeveynlerin başvurabileceği temel hukuki imkânlardan biri, KVKK’nın 11. maddesinde düzenlenen ilgili kişi haklarıdır.
Bir diğer önemli soru ise, çocuk adına ebeveyn tarafından KVKK kapsamında başvuru yapılıp yapılamayacağıdır. Türk Medeni Kanunu çerçevesinde ana ve baba, velayet kapsamında çocuğun yasal temsilcisidir. Bununla birlikte Kurul kararlarına bakıldığında, 18 yaş altı ilgili kişi bakımından başvuru ve şikâyet ehliyeti ile usul şartlarının somut olaya göre ayrıca değerlendirildiği görülmektedir. Nitekim 2020/622 sayılı karar özetinde, veri sorumlusuna başvuran kişi ile Kurula şikâyette bulunan kişinin farklı olması ve ilgili kişinin 18 yaşını doldurmamış olması nedeniyle usul şartlarının ayrıca incelendiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle çocuk adına yapılacak başvurularda temsil veya velayet sıfatının açıkça belirtilmesi, mümkünse buna ilişkin belgelerin eklenmesi ve başvuru sürecinin usule uygun şekilde yürütülmesi önem taşımaktadır.
Burada özellikle belirtilmelidir ki, Kurula yapılacak şikâyet kural olarak ilk adım değildir. KVKK’nın “Şikâyet Hakkı” açıklamasına göre önce veri sorumlusuna başvurulması; başvurunun reddedilmesi, cevabın yetersiz bulunması veya 30 gün içinde cevap verilmemesi hâlinde Kurula şikâyet yoluna gidilmesi gerekir. Ayrıca veri sorumlusu, kendisine iletilen talepleri en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırmak; talebi kabul ediyorsa gereğini yerine getirmek, reddediyorsa gerekçesini ilgili kişiye bildirmek zorundadır. Bu nedenle başvuru süreci, yalnızca şekli bir ön koşul değil; ilgili kişi haklarının etkin biçimde kullanılabilmesi bakımından temel bir aşamadır.
Ayrıca şu husus da gözden kaçırılmamalıdır: Bir hesabın kapatılması ile kişisel verilerin tamamen silinmesi her zaman aynı sonucu doğurmaz. KVKK sistematiğinde silme, yok etme ve anonim hâle getirme birbirinden farklı hukuki sonuçlar doğuran işlemlerdir. Bu sebeple, şartları mevcutsa yalnızca hesabın kapatılmasının talep edilmesiyle yetinilmemeli; verilerin silinmesi veya yok edilmesi talepleri de ayrıca ve açıkça ileri sürülmelidir.
IV. Sosyal Medya Platformlarının Yükümlülüğü ve Hukuki Sorumluluğun Çerçevesi
Çocukların kişisel verilerinin korunması konusunda sorumluluğun tamamını ebeveynlere yüklemek doğru değildir. Esas yükümlülük, veriyi işleyen ve dijital ortamı tasarlayan platformlar üzerindedir. Bir platform, çocukların da erişebildiği veya fiilen kullandığı bir alan yaratıyorsa, o alanı daha yüksek koruma standartlarına göre tasarlamakla yükümlüdür.
Bu kapsamda platformlardan beklenen; çocuk kullanıcılar bakımından daha koruyucu varsayılan gizlilik ayarları benimsenmesi, veri işlemenin asgari düzeyde tutulması, aydınlatma metinlerinin açık ve anlaşılır biçimde hazırlanması, yaş doğrulama ve risk azaltıcı önlemlerin etkili şekilde kurgulanması ve çocuğun üstün yararını gözeten bir sistem oluşturulmasıdır. Çocuklara yönelik veya çocukların erişimine açık dijital alanlarda, veri işleme süreçlerinin yalnızca genel kullanıcı politikaları çerçevesinde değerlendirilmesi yeterli değildir.
Nitekim Kurulun TikTok hakkında verdiği 2023/134 sayılı kararda ortaya konulan değerlendirmeler birlikte ele alındığında; çocuk kullanıcılar bakımından varsayılan gizlilik ayarlarının, bilgilendirme süreçlerinin ve veri işleme yöntemlerinin daha yüksek bir özen standardına tabi tutulduğu görülmektedir. Özellikle TikTok kararında, güncelleme öncesi dönemde çocuk kullanıcı hesaplarının yeterince korunmaması, uygun ebeveyn izni olmadan çocuklar hakkında veri toplanması, hangi verilerin hangi hukuki dayanakla işlendiğinin net biçimde gösterilmemesi ve kullanım koşullarının kullanıcıya kolay anlaşılır biçimde sunulmaması sorunlu bulunmuştur.
Bu yönüyle karar, çocuklara ilişkin veri işlemenin genel kullanıcı politikalarına göre değerlendirilemeyeceğini ve çocuklar bakımından özel olarak koruyucu bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, çocuğun üstün yararını gözetmeyen, gereğinden fazla veri toplayan veya aydınlatma yükümlülüğünü gereği gibi yerine getirmeyen dijital tasarımlar, salt teknik tercih olarak değerlendirilemez. Aksine bu tür uygulamalar, somut olayın özelliklerine göre idari yaptırımlara, düzeltici yükümlülüklere ve ilgili kişilerin başvuru ve şikâyet haklarını kullanmasına yol açabilecek hukuki sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle çocukların kişisel verilerinin korunması, platformlar bakımından yalnızca bir uyum politikası değil, doğrudan hukuki sorumluluk alanı olarak ele alınmalıdır.
V. Sonuç
Çocukların sosyal medya kullanımında kişisel verilerinin korunması, bugün artık tali bir başlık değil; veri koruma hukukunun en dikkat çekici ve güncel alanlarından biridir. Çocukların dijital ortamda bıraktığı izler, yalnızca anlık kullanım verileri olarak değil; uzun vadeli mahremiyet, güvenlik ve hak ihlali riskleri bakımından da değerlendirilmelidir.
Bu bakımdan mesele, yalnızca çocukların sosyal medya ile ilişkisi değil; bu alanda çocuklara ilişkin verilerin hangi sınırlar içinde işlendiği, nasıl korunduğu ve bu süreçten doğan sorumluluğun kim tarafından üstlenildiğidir. Sonuç olarak konu, çocuk hakları, kişisel verilerin korunması ve platformların hukuki yükümlülükleri bakımından birlikte ele alınması gereken güncel bir hukuk sorunu niteliğindedir.